نقد کاربردی در شعر
سلام ؟چطورید با شعرو شاعری و ادبیات شیرین پارسی؟ما که اگه یه روز شعر نخونیم و نشنویم
برامون شب نمی شه .شعر ی که گاه با پنبه سر می برد ،گاه مادری می شود وشیره ی جانش را
به دهان خوانش گر ،می ریزد . گاه آتشی می شود گُرگرفته از عشق ،گاه به سردی یک عصر بی
مصرف ، گاه رام و گاه نا آرام اما هرچه باشد شعر شعر است وهمیشه مرا به رد خون در رگهای باغ
گیلاس می رساند ،جهنده، گرم وعاشقانه .
نقد ادبی که یکی از مهمترین عوامل در پیشبرد روند ادبیات است ،در یونان باستان توسط سقراط وافلاطون آن هم به صورت پایه و بنیادی و ساده مطرح شدو در ایران هم گاهی به صورت تفنن در آثار
کهن مثل چهارمقاله نظامی عروضی دیده می شود اما نقد مدرن سابقه زیادی در دنیا ندارد و کمتر
از 100 سال از تولدش می گذرد.نقد ادبی نوین در ایران، در اواخر دوران حکومت سلسله قاجار
( اوایل سده سیزده خورشیدی) به وجود آمد، و ریشه اصلی پیدایش آن ، گذشته از ضرورت های
زمانه و تحولات اجتماعی در آستانه انقلاب مشروطیت، آشنایی با مبادی فرهنگ و تمدن و ادبیات و
علوم ادبی اروپایی، از جمله نقد ادبی اروپایی بود، و این آشنایی در قشر روشنفکر و تحصیل کرده
ایرانی، که اغلب دانش آموختگان مکتب های آموزش و پرورش اروپا بودند، باعث بروز و پیدایش
یک رشته نظریات و افکار نوگرایانه مترقی و پیشرو شد که ادبیات نوین و نقد ادبی نوین را در ایران
روزگار خود به وجود آورد. دو تن از نخستین پیشگامان نقد ادبی نوین در ایران آن روزگار، میرزا
فتحعلی آخوند زاده ( 1257- 1190 خورشیدی) و میرزا آقا خان کرمانی ( 1276- 1232 خورشیدی)
بودند. در واقع نقد ادبی امروزه بسیار مورد توجه است و واقعا به شخصه درک این را پیدا کردم که نقد
می تواند در شکوفایی استعدادهای ادبی نقشی چشم گیر داشته باشد .مثلن وقتی نوجوان به راحتی بتواند
نقاط ضعف و قوت یک اثر را تشخیص دهد می تواند از این شم ادبی بهتری در پرورش آثار خود بهرمند
شود . تعدادی از کسانی که چه در جلسات کارگاهی و چه در جلسات هفتگی انجمنی حضور می یافتند
همیشه برایشان سوال بود که چرا فلان شخص ،فلان اثر را قوی و اثری دیگر را ضعیف می شمارد .
یا چه معیارهایی برای دریافت این قوی وضعیف ها وجود دارد در زیر بخشی از جهت های نقد را ارئه
می دهم و از دوستان طالب آن می خواهم از آن ها در نقد چندین شعر بهره برده تا به روانی در درک
خصوصیات آثار برسند ( تربیت قوه انتقادی )
ابتدا موضوع یا درون مایه که کلید اثر از آن می خورد.1-شعر از چه چیزی حرف می زند؟
2-آیا این حرف ،ارزش شعر شدن دارد؟(تکراری نبودن و بکر بودن موضوع)
3-آیا شاعر توانسته این حرف را به گونه ای بیان کند که تازه و جذاب باشد؟
4-تا به حال شما به این موضوع فکر کرده بودی؟
5- آیا این موضوع دغدغه و درگیری همان طیفی است که شاعر آنها را به خوانش دعوت می کند ؟
( مثلن روی کتاب نوشته گروه سنی ج،د)
6- موضوع و درون مایه دست خوش تجربه عینی شاعر است ؟
7-آیا تو می توانی در باره ی این موضوع حرف تازه ای بزنی ؟
عاطفه و احساس
1-خواندن شعر در تو چه احساسی ایجاد کرد( شادی ،غم،ترس ،امید)
2-کدام بیت یا مصراع شعر را می پسندی؟ چرا؟
3-آیا قبل از این شعر اینگونه به آن احساس خواص توجه داشته اید ؟
4-کدام یک از این کلمات به انتقال این احساس به تو نقش داشته است ؟
5-آیا این احساس توانسته ایت در تو تفکر و اندیشه ای ایجاد کند ؟ اگر مثبت است چه فکری؟
اندیشه :
1-آیا این شعر پیامی دارد ؟ آن پیام چیست ؟
2-آیا این پیام به نظر شما ارزش شعر شدن دارد ؟
3-این پیام چقدر در زندگی انسانها اهمیت دارد ؟
4-آیا شاعر توانسته بود این پیام را تازه و جذاب بیان کند ؟
وزن
1- آیا از وزن شعر لذت می بری؟
2- آیا موسیقی و شعر با محتوای آن هماهنگی و تناسب دارد
3- به نظر شما وزن شعر شاد است یا غمگین ؟ چرا؟
4- آیا اصوات با هم هماهنگ هستند؟
5- آیا می توان در بعضی از سطر ها کلمه هایی را پیدا کرد که در بعضی حروف مشترکند ؟
6- آیا این حروف مشترک توانسته موفق باشد .